ویژگی‏های دوست خوب و بد را بنویسید؟
دوست خوب از نظر روایات معصومین کسی است که ویژگی‏های ذیل را دارا باشد:
1 - عقل و خرد:در روایات بر هم‏نشینی با دوستان خردمند تأکید شده است. امام علی علیه‏السلام می‏فرماید:
"هم نشینی با دوست خردمند، زندگی بخش جان و روح است".(1) این موضوع به حدی مهم است که دشمن‏ خردمند بر دولت نادان ترجیح داده شده است.
امام علی علیه‏السلام در این‏باره می‏فرماید:"دشمن با خرد برای تو از دوست نادان مطمئن‏تر است". (2)
دوستی با مردم دانا نکوست دشمن دانا به از نادان دوست
دشمن دانا بلندت می‏کند بر زمینت می‏زند نادان دوست
2 - صلاحیت اخلاقی:دوست خوب کسی است که از رذایل اخلاقی و شرارت باطنی به دور باشد.
در روایات معصومین از دوستی با اشرار و اهل فسق و فجور به شدت منع شده است. امام علی علیه‏السلام‏
می‏فرماید:"هم نشینی با تباه کاران مایه تباهی است همانند باد که وقتی بر مردار می‏وزد، با خود بوی بد به‏
همراه دارد".(3) افرادی که با دوستان نااهل رفت و آمد می‏کنند، هر چند بتوانند مراقب خویش باشند، اما هرگز نخواهند توانست خود را از رسوایی و ننگ و بدنامی اجتماعی محفوظ بدارند.
پیامبر اکرم صلی الله وعلیه وآله می‏فرماید:"شایسته‏ترین مردم برای بدنامی کسی است که با بدنام‏ها هم‏نشین باشد".(4)
تا توانی می‏گریز از یار بد یار بد بدتر بود از مار بد
مار بد تنها تو را بر جان زند یار بد بر جان و هم ایمان زند
3 - پای بندی به تعهدات:دوست خوب کسی است که به آداب دوستی متعهد باشد. امام صادق‏علیه‏السلام می‏فرماید:
"دوستی حد و مرزی دارد. هر کس آن‏ها را مراعات کرد، دوست حقیقی است و گرنه نسبت دوستی به او نده. حدود دوستی عبارتند از:
1 - آن که نهان و آشکارش برای تو یکسان باشد.
2 - زینت تو را زینت خود و عیب تو را عیب خویش شمارد.
3 - اگر به ریاست و ثروت و پست و مقام برسد، رفتارش عوض نشود.
4 - اگر تمکن پیدا کرد، از آن چه دارد، نسبت به تو دریغ نورزد.
5 - تو را در گرفتاری‏ها رها نکند و تنها نگذارد". (5)
4 - هم‏طراز بودن:دوست خوب کسی است که از جهت مالی و اجتماعی هم‏طراز و هم‏سنگ انسان باشد. امام باقر علیه‏السلام می‏فرماید:"هرگاه خواستی با کسی هم‏نشین شوی، با کسی که مثل تو است، رفیق شو و با کسی که‏
متکفل تو شود رفاقت نکن که این دوستی مایة ذلت و خواری است".(6)
با این توضیح معلوم می‏شود دوست بد کسی است که ویژگی‏های فوق را دارا نباشد، یعنی از عقل و خرد
برخوردار نباشد و صلاحیت اخلاقی نداشته باشد و به تعهدات پای بند نباشد و هم‏طراز آدمی نباشد. در پاره‏ای از روایات از دوستی با بعضی از افراد نهی شده که به روایتی جامع در این باره اشاره می‏کنیم.
امام سجاد علیه‏السلام مردم را از رفاقت با پنج دسته برحذر داشته است:
ای فرزندم، به پنج گروه نظر کن و با آن‏ها رفاقت نکن و سخن نگو و همراه آن‏ها نشو:1 - از رفاقت با دروغ‏گو بپرهیز که او مانند سراب است که نزدیک را دور و دور را نزدیک جلوه می‏دهد.
2 - از دوستی با گناهکار اجتناب کن که تو را به یک لقمه یا کم‏تر می‏فروشد.
3 - از رفاقت با بخیل خودداری کن که تو را در زمانی که نیاز به او داری، رها می‏کند.
4 - از مصاحبت با نادان بپرهیز که او می‏خواهد به تو نفع رساند اما ضرر می‏رساند.
5 - از دوستی با کسی که از خویشاوندانش بریده، دوری کن که او را در قرآن ملعون یافته‏ام".(7)
پی نوشت ها :
1. تصنیف غرر الحکم، ص 429.
2. غرر الحکم، ج4، ص 611.
3. تصنیف غرر الحکم، ص 431.
4. مستدرک الوسائل، چاپ قدیم، ج2، ص 65.
5. اصول کافی، ج4، ص 452.
6. مکارم الاخلاق، ص 131.
7. اصول کافی، ج4، ص 452.